دوزیستان.

دوزیستان ویژگی ها وانواع آن ها:

دوزيستان نظير پرندگان، خزندگان، پستانداران و ماهيان جزو  جانداران مهره دار محسوب می شوند
 يعنی دارای ستون مهره و اسکلت استخوانی داخلی می باشند.
دوزيستان بخشی از زندگی خود را در آب و بخش ديگر را بر روی زمين سپری می کنند.
 حتی گونه هايی از دوزيستان که بر روی  زمين تخم گذاری می کنند، زندگی اوليه خود را 

در داخل تخم های حاوی مايع شروع کرده و توسط آبشش تنفس می کنند.

سيستم دفاعی در قياس با ساير مهره داران که سريع الحرکت، قوی جثه و يا دارای گزش های سمی
 يا پنجه های تيز  بوده دوزيستان به عنوان جاندارانی که به راحتی شکار می شوند معروف می باشند. 
در آب و  يا بر روی زمين دوزستان توسط پرندگان، پستانداران، خزندگان، ماهيان و ساير دوزيستان 
گرسنه تعقيب و شکار می شوند ولی با اين وصف دوزيستان ميليون ها سال است 
که به حيات خود ادامه می دهند.
پوشش دوزيستاندوزيستان دارای نيش و چنگال نمی باشند ولی دارای سيستم دفاعی دقيقی بوده 
که بخوبی فعال می باشد. آنها دارای بدنی کوچک و لغزنده بوده و طبيعت آرام می باشند.بيشتر گونه خودشان را 
در روز نشان نمی دهند. دوزيستان جهت بقاء خود از  ترفندهای ديگر نظير همرنگ شدن با محيط استفاده می کنند.
انعکاسدر هنگام خطر انعکاس رنگی دوزيستان نيز به عنوان يک تغيير رنگ آگاهی دهنده مطرح می باشد. 
تغييرات رنگ شکارچيان را به اشتباه انداخته و بدين طريق امکان فرار آنها بوجود می آيد.
سموم پوست اکثر دوزيستان توليد مواد سمی خفيفی می کند و بعضی از اين ترشحات سمی می تواند دشمنان
 را از بين ببرد.  دم سمندرها  دارای بخشی سمی می باشد.
ساير ترفندهای دفاعی  سمندر ها  با  وانمود کردن که  گونه های سمی هستند آنها را از دشمنان حفظ می کنند.
 بعضی از دوزيستان ترفند قديمی  وانمود به مردن را انجام می دهند. سايرين با گاز گرفتن، خودشان را 
محافظت می کنند. گونه ای دوزيست شبيه مار ماهی نيز سر و صدای فراوانی از خود می کند. يک دفاع 
غير طبيعی شامل زنده ماندن به مدت کوتاهی بوده که حتی در داخل شکم شکارچی 
باشند. سمندر آبی قرمز سمی تا ٣٠ دقيقه توانايي زنده ماندن در داخل شکم شکارچی را دارد تا زمانی که
 شکارچی آنچه خورده شده را خارج کند.
تغيير رنگ  تغيير رنگ پوست را در قورباغه، وزغ و  تعدادی سمندر ها قابل رويت می باشد. 
قورباغه های درختی در هنگام استراحت رنگ بدن خود را با محيط اطرافشان تطبيق می دهند.
برجسته بودن رنگ تغيير رنگ آگاهی دهنده يک فرآيند متضاد با تغيير رنگ محافظتی می باشد. 
رنگهای روشن سطح پوست دوزستان نشانگر سمی بودن آنها می باشد. شکارچيانی که به دوزستان با پوشش 
روشن حمله می کنند به زودی ياد می گيرند که در آينده به چنين دوزيستانی حمله نکنند.
استتارتغيير رنگ دوزيستان مهمترين عمل محافظتی از خودشان محسوب می شود اکثر آنها به رنگ های 
 سبز، قهوه ای و  يا خاکستری که در طبيعی وجود دارند  تغيير  رنگ می دهند.

تغذيهاکثر  دوزستان بالغ گوشتخوار می باشند. معمولا جانداران ديگر – حشرات – 
 را فعالانه مورد جستجو  و تغذيه قرار می دهند.
بيشتر لارو قورباغه ها از گياهان تغذيه می کنند.

خانواده دوزيستان هر خانواده دوزيست دارای مشخصات خاص خود را داشته که با ساير خانواده ها قابل تمايز می باشد.

قورباغه ها و وزغ هادر طبقه بندی دوزيستان،  قورباغه ها  دارای خانواده مختلفی می باشند. بعضی از اين خانواده را
 قورباغه ها و بعضی ديگر را وزغ ها تشکيل می دهند. قورباغه ها دارای پاهای طويل و
پوست و بدنی لاغر  در حاليکه وزغ ها دارای بدنی کوتاه و مربعی شکل با پوست حشک و زگيل دار می باشند.

قورباغه قورباغه ها دارای پا های طويل؛ پا های خلفی دارای پره های غشائی بوده 
و نوک انگشتان تيز و تيغه هايی در اطراف پشت ديده می شود. عضو گوش خارجی بزرگتر می باشد.
وزغ 
وزغ ها دارای بدنی فربه، پاهای کوتاه، پوست خشک و زگيل دار و صورت گرد
 همراه با غدد بزرگ که در اطراف سر  ديده می شوند. اين غدد دارای مواد سمی بوده که وارد دهان 
جانداری می شود که قصد خوردن وزغ را دارد. در بعضی گونه سميت اين مواد سمی بگونه است 
که ميتواند يک سگ و يا گربه را از بين ببرد.

وزغ های شاخداراين نوع وزغ ها بسيار فربه بوده ولی فاقد غدد سمی ميباشند، دارای پوست نرم،
 مردمک چشم ها به صورت عمودی شبيه گربه بوده و پا های خلفی دارای زائده های شاخ مانند می باشد.

قورباغه درختیاين نوع قورباغه ها  کوچک بوده  دارای پا های باريک و طويل و
 نوک انگشتان دراز با کف پا شبيه فنجان بزرگ می باشند.  پا های خلفی و اطراف بدن قورباغه ها رنگهای روشن  
می باشند. اکثر قورباغه ها توانايي استتار خود در محيط را دارا می باشند.

قورباغه های  نواحی مختلفدر سراسر جهان قوباغه های متنوعی ديده می شود و صدها نوع از آنان را 
می توان يافت درحاليکه در آمريکای شمالی تعداد کمی ديده می شود.

وزغ های دهان باريکاين وزغ ها دارای پاهای کوتاه، کمر وسيع، سر کوچک و نوک تيز،
 پوست نرم و دارای چين پوستی در پشت سرشان می باشند.

سيرن سيرن ها سمندرهای لاغر و طويل بوده که شبيه مارماهی می باشند. آنها دارای يک زوج پا های کوتاه 
پشت آبشش بوده و فاقد پا های خلفی هستند.

سمندر های بدون  ريهسمندر های بدون ريه دارای خانواده بزرگ و با اشکال متفاوت می باشند 
مانند بدن باريک و طويل، پا های کوتاه، دارای يک فرورفتگی طويلی که از سوراخ بينی تا لب بالايی امتداد دارد 
همچنين در اطراف بدن شان نيز فرورفتگی های طويل ديده می شود. اين موجودات فاقد ريه بوده و
 از طريق پوست شان تنفس می کنند.

سمندرهای لجناين موجودات دارای بدنی بزرگ آبشش های با پره قرمز رنگ،
 دم کوتاه و چهار انگشت بر روی هر پا می باشند

سمندرهای مارماهیاين سمندر ها شبيه مار ماهی بوده ولی دارای چهار  پای کوچک می باشد.
 اين نوع سمندر با توجه گونه خود دارای يک تا سه انگشت بر روی هر پا می باشد.


دنيای  دوزيستاندر جهان بيش از ٤٧٨٠ گونه از دوزيستان مورد شناسايی قرار گرفته اند
 که ممکن است ٣٠٠ تا ٥٠٠ گونه ديگر نيز تاکنون کشف شده باشند. در آمريکا و کانادا تنها ٢٥٠ گونه از دوزيستان

شناسايی گرديده اند. در جهان دوزيستان را به سه گروه مختلف تقسيم بندی کرده اند.

قورباغه هاخانواده قورباغه ها بزرگترين طبقه دوزيستان را  درحدود  ٤٠٠٠ گونه در جهان  تشکيل می دهند.

مشخصات کلی قورباغه هاقورباغه ها دارای چشم های درشتی بر روی بالای سرشان می باشند.
اکثر قورباغه ها دارای غدد سمی در داخل پوستشان می باشند.
 اکثر قورباغه و وزغ ها دارای صداهای مشخصی می باشند
مخصوصا قورباغه های نر در فصل جفت گيری  آواز خاصی را می خوانند.
 اين صدا ها را  با متورم کردن  کيسه صدايی در گردنشان ايجاد می کنند. قورباغه ها دارای پا های قدامی کوتاه و 
پا های خلفی طويل و قوی هستند. پاهای جلويی دارای 4 انگشت و پا های عقبی دارای ٥ انگشت می باشد. 
 اکثر قورباغه ها دارای يک برآمدگی بر قسمت مِيانی پشت خود بوده که در محلی که
لگن به استخوان پشتی و پا های عقبی متصل می شود ديده می شود.

سمندرهاسمندرها  نظير قورباغه ها  در طبيعت معمول نمی باشند و تنها در حدود ٤١٠ گونه
 از آنان مورد شناسايی قرار گرفته اند. بهترين محل جهت مشاهده سمندر ها در جهان، آمريکای شمالی
بوده که در حدود ١٥٠ گونه سمندر وجود دارد.

مشخصات کلی سمندر هاسمندر ها دارای بدن و دمی  باريک می باشند. 
طول دست و پاها يکسان بوده، دارای پوست مرطوب و نرم ميباشند. 
اکثر سمندر ها دارای ٤ انگشت در پا های جلويی و ٥ انگشت در پا های
عقبی هستند. اکثر سمندر ها دارای شکافهای عمودی در اطراف بدنشان می باشد.
 سمندر ها معمولا نامعلوم و شب زی هستند. 

سيسيل يا دوزيستان کرم مانندسومين گروه از دوزيستان را  سيسيل ها تشکيل می دهند. 
اين موجودات نظير کرمها در زير زمين زندگی می کنند و 
تاکنون در سراسر جهان ١٦٥ گونه از آنها شناسايی شده است.

 

خزندگان

اجداد خزندگان دوزیستان محسوب می‌شوند. خزندگان اولین جانورانی هستند که توانسته‌اند از زندگی در خشکی را بطور کامل تحمل نمایند. سطح بدنشان از پوست خشک و شاخی پوشیده شده است. بدن پوشیده از پولک ، اسکیوت و یا قطعات و صفحات استخوانی متنوع است. اسکلت خزندگان کاملا استخوانی است. قلبشان چهار حفره‌ای است.

دهلیزها کامل و در بطنها دیواره مابین آنها کاملا نیست. جنین از چهار پرده آمنیون ، کوریون ، کیسه زرده و آلانتوئیس پوشیده می‌شود. مارها ، مارمولکها ، تمساح و آلیگاتور ، لاک پشتها و تمام دایناسورها منقرض شده جزء رده خزندگان است. طبقه بندی خزندگان بر اساس حفره (فرورفتگی) یا سوراخ ناحیه گیجگاهی است شکل و تعداد این حفره apsid نام دارد.

زیر رده Anapsida

در جمجمه سوراخ یا فرورفتگی گیجگاهی وجود ندارد. استخوان مربعی شکل یا کوادرات ثابت و غیر متحرک است. از این رده فقط لاک پشتها باقی مانده‌اند. لاک پشتها دارای یک صفحه پشتی به نام کاراپاس و یک صفحه شکمی به نام پلاسترون هستند. صفحات در واقع همان لاک ها هستند. بطور کلی در خزندگان پوست دارای ترتیب زیر است. اپیدرم که شامل دو بخش خارجی که خود شامل 5 لایه است.

بخش درونی اپیدرم که حاوی 4 لایه است و آخرین بخش این لایه زاینده لایه germina trium stratum تشکیل می‌دهد. و بعد از اپیدرم لایه درم است که بسیار باریک می‌باشد و فاقد غدد مخاطی است. ولی در خزندگان گوناگون دارای غدد تولید کننده رایحه هستند که در برقراری ارتباط بین افراد بکار می‌رود. اپیدرم سازنده پولکهای خزندگان است.

لاک پشت زینی

دارای قطعات یا صفحات بزرگی است که نوعی پولک محسوب می‌شود. این پولکهای پهن و بزرگ در سطح خارجی خود صفحات سخت کراتینی به نام اسکیوت هستند. در پوست اندازی این صفحات سخت نمی‌ریزد و تعویض نمی‌شود بلکه با ادامه رشد بدن مواد جدید کراتینی به تمام سطح اسکیوت اضافه می‌شود تاجبران فرسایش آن باشد.

لاک پشت چرمی

بزرگترین لاک پشت جهان از خانواده Dermochelidae لاک پشت چرمی است. حدود 2.5 متر طول لاک آن و حدود 700 کیلوگرم وزن دارد. لاک این لاک پشت از پوست صاف و چرم مانندی پوشیده شده است. فاقد چنگال است دست و پایش پارو مانند است. در اطراف جزیره لارک دیده شده است و بیشتر از دیگر لاک پشتها به مراقبت نیاز دارد زیرا جمعیتش کم شده و در خطر انقراض است.

لاک پشتهای سه چنگالی Trionychidae

از دیگر لاک پشتهای آبزی است که در رودخانه‌ها و آبهای شیرین می‌کند و به نام لاک پشت فراتی دیده می‌شود. کاسه پشتی حدود 30 سانتیمتر است و فاقد صفحات سخت است به جای آن دارای پوست چرمی شکل می‌باشد که روی لاک را می‌پوشاند. سطح گلو از زواید و چین خوردگیهای رگهای فراوان پوشیده شده است و می‌توان گفت که وقتی حلق از آب پر می‌شود شبیه آبشش عمل می‌کند در نتیجه جانور می‌تواند تا چند ساعت زیر آب باقی بماند.

زیررده  (آفتاب پرست)

که خزندگان آبزی منقرض شده‌ای که یک جفت سوراخ گیجگاهی داشتند مانند ایکتیوسوروس یا خزنده ماهی مانند.
دو جفت سوراخ گیجگاهی دارند و سه راسته از آنها عبارتند از:

• راسته Eosuchia که منقرض شده‌اند.
• راسته Rhynchocephalia که به جز فسیل زنده تواتارا بقیه منقرض شده‌اند.
• راسته Squamata اسکواماتا که خود به سع زیر راسته مارمولکها ، مارها و آمفیسبانیا تقسیم می‌شوند.

تواتارا هنوز بسیاری از خصوصیات خزندگان ابتدایی را از خود نشان می‌دهد علیرغم اینکه حدود 170 میلیون سال از تکاملشان می‌گذرد بدن مارمولک مانند دارد. دارای چشم سومی است که در آهیانه قرار می‌گیرد. این چشم دارای عدسی ، شبکیه و اعصاب است به نظر می‌رسد که فاقد نقش قابل توجهی در زندگی جانور باشد. شبها فعالیت می‌کند زندگی نیم آبزی دارد. تخمهایش را درون گودالی می‌گذارد. انکوباسیون حدود 13 ماه است. این خزنده به نامها تواتارا یا اسفنودون فقط در یک یا دو جزیره نیوزیلند یافت می‌شود. حداکثر حدود 90 سانتیمتر رشد کرده و تا 28 سال طول عمر آن گزارش شده است.

آمفیسبانیا

شبیه مار و کرم خاکی است. اکثرشان فاقد دست و پا هستند دم آنها بسیار کوتاه است و به همین دلیل می‌توانند در دو جهت حرکت کنند. لذا نام آمفیسباتیا که به معنی در دو جهت یا دو راه است به آنها داده شده است.

مارمولکها

زیر راسته مارمولکها تنوع بسیار جالبی دارند. بسیاری از مارمولکها فاقد دست و پا هستند اندام جاکبون که زوج است و در کام دهان قرار می‌گیرد عضو جالبی است که توسط آن خزندگان در ردیابی طعمه و دریافت جفت از آن استفاده می‌کنند. این اندام به عصب بویایی مرتبط بوده و دارای بشره حسی است و در ارتباط نزدیک با کانال غده اشکی بوده و احتمالا از ترشحات آن استفاده می‌برد. ذرات رایحه‌دار و معطره یا بوهای بخصوص را شناسایی نموده و بدین وسیله راهنمای جانور در طعمه‌یابی و جفت در زمان جفتگیری خواهد بود.

مارها

حرکت آرواره مارها بسیار خیره کننده است. استخوان کوادرات آزاد بوده و انعطاف پذیری قابل ملاحظه‌ای را امکان‌پذیر می‌سازد. بدین وسیله مارها می‌توانند از طعمه‌های بسیار بزرگتر از قطر بدن دهانشان تغذیه کنند. مارها تعداد زیادی دنده دارند که بالغ بر یک صد عدد است و این دنده‌ها آزاد بوده به جناغ سینه اتصال ندارد در حقیقت مارها فاقد استخوان جناغ سینه هستند. در مارهای بوآ بقایای استخوانهای لگن به شکل زائده ناخن مانند در اسکلت بندی جانور به چشم می‌خورد.

بسیاری از مارها زنده‌زا هستند و بسیاری تخم می‌گذارند. چشم مار و مارمولکها تفاوت فاحش این دو جانور است. وجود لایه عینک مانند در مارهای گوناگون که در زیستگاههای متنوع و متفاوتی زیست می‌کنند بیانگر این مطلب است که اجدادشان یا زیرزمین زندگی می‌کردند و یا شبها فعالیت داشته‌اند. مارها فاقد پلک هستند اما اکثریت مارمولکها دارای پلک متحرک هستند.

شناسایی مارها سمی از غیر سمی

در شناسایی مارهای سمی از غیر سمی فرم ظاهری ، پولکها و دندانها بهترین راهنما هستند. البته مارهای فراوانی هستند که سمی نیستند ولی این مارها غده تولید کننده سم را دارند که به درون دستگاه گوارش ریخته می‌شود. آنهایی را که دارای دندان نیش ثابت یا متحرک ، در جلو یا عقب دهان هستند و غده سمی توسط این دندانها سم تزریق می‌کنند سمی یا نیمه سمی می‌گوییم.