فصل 9  (سلول )

هدف کلی :آشنایی با ساختمان و اعمال سلول در بدن جانداران و انسان

مفاهیم و هدف های جزئی

دانستنی ها و مهارت ها

مفهوم 1.سلول ها از لحاظ ساختار متفاووتند اما تعدادی از اجزای تشکیل دهنده آنها در بیشتر سلول ها مشابه است

هدف ها : دانش آموزان باید بتوانند:

-ساختمان عمومی سلول را با رسم شکل نشان دهند

-شکل سلول و اجزای اصلی آنر ا در زیر میکروسکوپ تشخیص دهند

-سلولهای گیاهی و جانوری را بر اساس شکل ظاهری از هم تشخیص دهند

مفهوم 2. مواد تشکیل دهنده سلول ها نیز مانند ساختمان آنها تقریبا در همه سلول ها مشابه و شامل مجموعه ای از مواد آلی و معدنی است .

هدف ها : دانش اموزان باید بتوانند :

-مواد اصلی تشکیل دهنده سلول را نام ببرند

-تفاوت اصلی مواد آلی و غیر آلی را ذکر کنند

مفهوم 3. سلول علاوه بر آنکه واحد ساختمان بدن جانداران است واحد عمل هم محسوب می شود یعنی همه کارهای حیاتی جانداران نیز به وسیله آن انجام می پذیرد

هدف ها : دانش آموزان باید بتوانند :

-وطیفه قسمت اصلی سلول –یعنی پوسته ، سیتوپلاسم و هسته –را شرح دهند .

-نوع کارهای حیاتی سلول و دلیل انجام پذیرفتن آنها را توضیح دهند

-کارهای سلول را با کارهای یک موجود زنده پرسلولی مقایسه کنند

مفهوم 4.سلول ا به علت به هم خوردن نسبت میان سطح به حجم و مبادله مواد با محیط اطراف نمی توانن از حد معینی بزرگتر شوند بنابراین اندازه جثه موجودات پر سلولی به تعداد سلول های آن ها بستگی دارد شکل سلول ها هم متناسب با نوع کار اصلی که بر عهده دارند متفاوت است

هدف ها :دانش آموزان باید بتوانند:

-دلیل کوچک ماندن سلول را بیان کنند

-رابطه شکل و کار سلول را با ذکر مثال بیان کنند

مفهوم 5 . در بدن جانداران پر سلولی میان سلول ها تقسیم کار صورت می گیرد و در نتیجه بافت ها اندام ها و دستگاه های مختلفی ایجاد می شود

هدف ها :دانش اموزان باید بتوانند :

-لزوم تشکیل بافت ها و اندام های مختلف را در بدن جانداران پرسلولی شرح دهند

-بافت های مهم بدن انسان و کارهای آنها را بیان کنند.

-رابطه میان بافت ، اندام و دستگاه را شرح دهند.

چند نکته :

*موضوع اصلی مبحث دنیای زنده کتاب سال اول را گوناگونی تشکیل می دهد

دانش آموزان در سال اول باید با این مفهوم آشنا شوند که دنیای زنده صورت های بسیار گوناگونی دارد و جاندارانی که بر روی زمین زندگی می کنند با وجود اینکه بدن شان از ماده زنده و سلول ساخته شده و کارهای حیاتی آنها از قبیل تغذیه ، تنفس ، حرکت ، تولید مثل و ... کم و بیش مشابه است در ساختمان بدن شکل ظاهری ، محیط زندگی ، رفتار و ...گوناگونی بسیار زیادی از خود نشان می دهند زیست شناسان از گذشته های بسیار دور متوجه این گوناگونی شده و جانداران را ابتدا به دو گروه اصلی گاهان و جانوران و سپس با پیشرفت علم و در اختیار گرفتن ابزارهای مشاهده دقیقتر (مانند میکروسکوپ ) به گروه های بیشتری طبقه بندی کرده اند 

در سال دوم محور اصلی بحث در دنیای زنده توجه به ساختمان و اعمال بدن انسان است که قسمتی از آن به سال سوم هم راه می یابد علت اصلی در نظر گرفتن این مفهوم آن است که دانش آموزان دوره راهنمایی بعد از اتمام این دوره لزوما وارد رشته علوم تجربی نمی شوند تا مطالب زیست شناسی را عمیق تر مطالعه کنند اما لازم است با بدن خود و مسائل بهداشتی مربوط به آن شوند

 برای مطالعه ساختمان بدن جانداران پرسولی و طبیعتا انسان آشنایی با واحد ساختمانی یعنی سلول ضرورت دارد زیرا به هر حال هر گونه اتفاقی که در یک اندام یا بافت می افتد (ترشح آنزیم  ، جذب ، ساختن یا تجزیه کردن مواد و ...) در واقع از درون سلول های ان ریشه می گیرد  به این ترتیب تاکید بر یادگیری مشخصات سلول ها مشاهده اقسامی از سلول های گیاهی ، جانوری ، و حتی تک سلولی های قابل دسترس در زیر میکروسکوپ صرفنظر از ایجاد علاقه و کنجکاوی در دانش آموزان زمینه را برای مطالعه سایر فصل های کتاب و درک بهتر انها آماده می کند .

در صورتی که سطح علمی و استعداد دانش اموزان کلاس شما بالاست می توانید نام بعضی از اندامک های درون سلول از قبیل میتوکندری (محل انجام گرفتن فرایند تنفس و تجمع ATP   یا ماده پر انرژی سلول ها ) و کلروپلاست (محل انجام گرفتن فرایند فتوسنتز یعنی غذا سازی ) و واکوئل را نیز به دانش اموزان بگویید همچنین دیواره سلولزی سلول گیاهی را که باعث شکل پذیری و استحکام ان می شود به ان ها نشان بدهید اما در کلاس های دیگر ضرورتی برای این کار وجود ندارد زیرا در فصل های بعد هم به آن اسامی نیازی ندارید

در ابتدای مباحث دنیای زنده چند پرسش وجود دارد که بحث کردن در باره آن ها می تواند انگیزه مناسبی برای بحث در باره موضوع فصل و مفاهیم موجود در آن باشد البته توجه داشته باشید که بعضی از این پرسش ها پاسخ معینی ندارند هدف نیز این نیست که دانش آموز جواب پرسش ها را در دفتر خود یاداشت کند و شما در کلاس یا در امتحان با طرح آن سوال ها او را ارزشیابی کنید معمولا جواب چنین پرسش هایی یا به طور مستقیم در طول فصل داده می شود یا دانش آموز خود پاسخ ها را استنباد خواهد کرد