استفاده از فناوری نانو در تشخیص محصولات تقلبی.

تهران - ساخت محصولات تقلبی یک پدیده جهانی است به طوری که بر اساس برآوردها هفت تا 10 درصد کل محصولات به فروش رسیده در سال 2007 به ارزش تقریبی 450 میلیارد دلار تقلبی بوده است.

به گزارش ایرنا و به نقل از پروژه آبزرویتوری نانو (obsevatory NANO)، اثر دوگانه جهانی شدن و تجارت اینترنتی حضور محصولات تقلبی در بازار را پر رنگ تر کرده است.

محصولات تقلبی در بازارهای جهانی از طریق کانال های غیرقانونی توزیع می شوند اما می توانند به زنجیره عرضه قانونی مواد نیز وارد شوند.

در بسیاری از موارد تشخیص محصولات تقلبی از محصولات اصل بسیار دشوار است. در حال حاضر متقلبان قادرهستند اکثر فناوری های ضد تقلب را در مدت 18 ماه کپی کنند.

این در حالی است که معضل محصولات تقلبی در صنایع محصولات دارویی، قطعات هواپیما، قطعات خودرو و طراحی لباس بارزتر است.

پیشرفت های اخیر در فناوری نانو و نانو مواد تحول بزرگی در تشخیص مواد تقلبی به وجود آورده است اما کاربرد این فناوری ها شاید نیازمند تدوین سیاست های جدید باشد.

این دستور العمل شامل توصیه هایی برای ایجاد بستری از فناوری در کاربردهای ضد تقلب است که به تقاضای روز افزون برای کاهش خطر برای سلامت و امنیت شهروندان در هنگام استفاده از محصولات تقلبی و نیز کاهش درآمد صنایع بر اثر فعالیت های مربوط به تقلب بها می دهد.

*** تعریف تقلب

تقلب شامل تولید هر گونه محصولی است که ظاهرا یک محصول تولید شده به وسیله ی شرکت دیگر را تقلید می کند، به گونه ای که باعث گمراهی مصرف کننده می شود.

تقلب همچنین شامل محصولات ناقض علامت تجاری ترید مارک (Trademark) ، ناقض کپی رایت و همچنین کپی بسته بندی ، برچسب (لیبل ) و یا هر ویژگی بارز دیگر محصول است.

***چالش تقلب

امروزه ساخت محصولات تقلبی یک کسب و کار پرسود با حجم بالا است که سلامت شهروندان را به مخاطره می اندازد و درآمد حاصل از کسب و کار را از بین می برد و علاوه براین به محصولات تولید شده به وسیله ی برندهای معروف آسیب می زند و اعتماد عمومی را کاهش می دهد.

خلافکاران به دلیل وجود عوامل متعددی از جمله مناطق آزاد تجاری، جهانی سازی و زنجیره پیچیده عرضه محصولات ، باعث آسان شدن وارد کردن محصولات تقلبی به کانال های قانونی عرضه محصولات به ویژه در مناطقی که کنترل دقیق وجود ندارد، می شوند.

*** فناوری نانو از بهترین راه ها برای تشخیص کالاهای تقلبی

در حال حاضر با پیشرفت های روز به روز در عرصه فناوری نانو انتظار می رود بتوان از این فناوری در عرصه جلوگیری از کپی کردن و فروش محصولات تقلبی استفاده کرد.

مهمتر از آن استفاده از تکنیک های نوین به میزان قابل ملاحظه ای ضرر مالیات بر درآمد ناشی از اجناس تقلبی را کاهش می دهد و ایمنی و کیفیت زندگی شهروندان را افزایش می دهد.

هولوگرام ها، بسته بندی هایی که دستکاری شدن را مشخص می کنند، برچسب ها ، نشانه ها و لیبل های شناسایی فرکانس رادیویی پرکاربردترین فناوری های مقابله با اجناس تقلبی هستند.

مهمترین محدودیت آنها این است که قابل کپی هستند. فناوری های نوآورانه که از خصلت ذاتی نانو مواد استفاده می کنند تا به محصولات، خصلت منحصر به فرد و پیچیده اثر انگست بدهند، رویکردهای جدید در عرصه فناوری های نوین ایجاد می شود.

***هولوگرافی

هولوگرام هایی که به راحتی شناسایی می شوند و به عنوان مثال لوگوی شرکت سازنده را نشان می دهند و عمدتا به عنوان سطح اول تجهیزات شناسایی محصولات به کار می روند.

هم پوشانی دو بعدی در مقیاس نانو، پلیمرهای نوری و نانو مواد درخشان می توانند به منظور فراهم آوردن ایمنی بیشتر در هولوگرام ها به کار روند.

*** تصدیق سطح لیزری

پرتو لیزر به منظور تشخیص زبری سطح یک ماده به کار برده می شود. پیچیدگی و منحصر به فرد بودن سختی سطح همانند اسکن عنبیه چشم و اثر انگشت است. مزایای این روش این است که سختی سطح در مقیاس نانو، قابل شبیه سازی نیست .

در نتیجه این روش سطح ایمنی بالاتری برای محصولات در مقایسه با روش هولوگرام و چاپ سفید به وجود می آورد.

*** شناسایی فرکانس رادیویی

این روش یک شیوه شناسایی خودکار و یک فناوری ضبط اطلاعات است که اطلاعات ذخیره شده بر روی برچسب از طریق امواج رادیویی به یک گیرنده منتقل می شود و سپس گیرنده اطلاعات را از برچسب می خواند.

پیشرفت های جدید از تغییرات در مقیاس نانو بهره می برند که به صورت طبیعی در هنگام فرایند تولید فرکانس رادیویی به وجود می آیند و برای هر مدار همگرا منحصر به فرد هستند و تایید صحت آنها در هنگام انتقال اطلاعات امکان پذیراست .

این فرایند به نام تابع غیر قابل شبیه سازی فیزیکی شناخته می شود.

*** بارکد نانویی

الگوی پلیمری سه بعدی در ابعاد ده ها نانو متر می تواند بر روی لایه از سیلیکون ایجاد شود تا یک سیستم رمزگذاری سه بعدی همانند بارکد در مقیاس نانو به وجود آورد.

مزایای این روش در مقایسه با بارکدهای قدیمی ، پیچیدگی در تشخیص وجود آنها ، نشانه گذاری مخفی و کپی کردن از آنها است.

این روش می تواند در مورد اسکناس، اوراق امنیتی ، آثار هنری، جواهرات و سنگ های قیمتی نیز به کار رود.

*** برچسب های نانو کامپوزیتی

این برچسب ها بر مبنای الگویی از مواد ساخته شده اند که خواص مغناطیسی یا نوری دارند و قسمتی از لیبل یا برچسب را می سازند .

خواص مغناطیسی یا نوری که در مقیاس نانو وجود دارند به شکل تصادفی در هنگام تولید به وجود می آیند و یک اثر انگشت منحصر به فرد را ایجاد می کنند که در یک بانک اطلاعاتی مرکزی خوانده و ذخیره می شود.

حاصل کار ، هویت امنیتی برای یک محصول خاص است که به شکل بازدارنده ای گران و کپی کردن آن بسیار مشکل است.

استفاده از روش های گفته شده دارای اثرات بسیاری در عرصه های مختلف اقتصادی و اجتماعی است .

از جمله اثرات اقتصادی این روش ها می توان استفاده از آنها در صنایع دارویی را نام برد . زیرا در حال حاضر صنعت داروسازی بیش از هر صنعت دیگری از تقلب متضرر شده است. مقدار تخمینی ضرر در حدود سالانه 10/5 میلیارد یورو در اروپا است. در حالی که بزرگی بازار فناوری های ضد تقلب 324 میلیون یورو در سال 2009 بوده است که شامل محدوده وسیعی از فناوری ها از بارکد تا شناسایی فرکانس بوده است.

به هر شکل استفاده از فناوری نانو در مقابله با کالاهای تقلبی اثرات اجتماعی نیز برای جامعه در پی دارد .

در سرتاسر جهان، صنایع ضرر زیادی از تقلب متحمل می شوند. اما قربانیان نهایی تقلب، جامعه و مصرف کنندگان هستند.

آنها کالاهای با کیفیت پایین را با قیمت بالاتر دریافت می کنند که در بسیاری از موارد سلامت و امنیت آنها را در معرض خطر قرار می دهد. از این رو بهره مندی از دستاوردهای فناوری نانو در جلوگیری از رشد کالاهای تقلبی در جامعه بسیار موثر است .

***چالش های در پیش رو

هر چند استفاده از دستاوردهای فناوری نانو در تشخیص کالاهای تقلبی بسیار مهم است ولی این امر با چالش هایی نیز روبه رو است که از آن جمله می توان به موانع اقتصادی ، چالش های فناورانه و دیگر موارد اشاره کرد.

الف) موانع اقتصادی

هزینه نهایی در مقایسه با راه حل های موجود و صرفه جویی های احتمالی ناشی از کاربرد سیاست های ضد تقلب پیشرفته تر، از اهمیت بسیاری برخوردار است.

در راه حل های مبتنی بر برچسب زدن ، هزینه هر برچسب عامل بسیار مهمی است ولی هزینه های این برچسب ها ، تعداد محصولاتی را که می توانند از آن به شکل مقرون به صرفه استفاده کنند، محدود می کند.

ب) چالش های فناورانه

با وجود آن که روش های نوین مبتنی بر فناوری نانو می توانند خصوصیات منحصر به فردی به وجود آورند که حتی به وسیله سازنده نیز قابل کپی کردن نیستند، مشکل استفاده سریع و ایمن این ویژگی ها و تبادل اطلاعات میان تولید کننده و مصرف کننده هنوز عمدتا غیر قابل حل باقی مانده است.

صنعت ضد تقلب مملو از ویژگی های پنهان اما عاری از روش های آشکار امکان پذیر و مقرون به صرفه برای تعیین اصالت محصول است.

پ) سلامت و ایمنی

نانو مواد فراوانی در فناوری های ضد تقلب پیشرفته مورد استفاده قرار می گیرند. انتظار می رود این مواد تاثیر ناچیزی بر سلامت مصرف کنندگان نهایی و محیط زیست داشته باشند زیرا این مواد در اغلب موارد با یک ماده زیر لایه به عنوان پلیمر ، فلز یا شیشه ترکیب می شوند.

پس از ترکیب شدن با زیر لایه ، نانو مواد دیگر به گونه ای در محیط آزاد نمی شوند که به انسان یا محیط زیست آسیب بزنند. با این حال اگر چه تعداد نانو موادی که در صنعت ضد تقلب به سر می برند معمولا بسیار کم است اما کنترل نانو ذرات آزاد در هنگام ساخت تجهیزات یا ترکیبات نیازمند فرایندهای مناسب است تا کارگران کمتر در معرض خطر قرار گیرند.

با توجه به گستردگی و فراگیری بالقوه این فناوری های نوین باید در زمینه اثرات محصولات نانویی در چرخه کامل زندگی از تولید گرفته تا استفاده و از بین رفتن ، تحقیقات دقیقی انجام داد.

با این حال بررسی ها نشان دهنده رشد فراوان فعالیت ها در زمینه فناوری های ضد تقلب از سال 2000به بعد است.

در حال حاضر آمریکای شمالی و به طور عمده ایالات متحده آمریکا ، رتبه اول محافظت از حق مالکیت فکری را در اختیار دارد و اتحادیه اروپا با فاصله کمی در مکان دوم قرار دارد.

این در حالی است که انواع مختلف کالاهای تقلبی در سر تا سر جهان از طریق کانال های غیر مجاز همچون تجارت الکترونیک عرضه می شوند و سلامت و ایمنی جامعه را به خطر می اندازند ، درآمد مشاغل را کاهش می دهند ، برندهای تجاری را نامعتبر و اعتماد عمومی را سلب می کنند.

از این رو انتظار می رود پیشرفت های اخیر در فناوری های ضد تقلب که مبتنی بر فناوری نانو هستند، بتوانند جهشی قابل توجه در ممانعت از کپی غیرقانونی مالکیت فکری و محصولات به وجود آورند.

این گزارش خلاصه و برگرفته شده از شماره اردیبهشت ماهنامه فناوری نانو است.